Menu
  • Read 1475 times

Τύλισος

Η περιοχή παρουσιάζει σημαντικό ενδιαφέρον από πλευράς φυσικού περιβάλλοντος. Διαθέτει μεγάλη ποικιλία και εναλλαγές τοπίων, ενδιαφέροντες φυσικούς σχηματισμούς, σπάνια χλωρίδα και πανίδα.

Στο Δήμο Τυλίσου υπάρχουν ακόμη αξιόλογες δασικές περιοχές. Οι οικισμοί Καμαριώτης , Αηδονοχώρι, Αστυράκι βρίσκονται μέσα σε ιδιαίτερης ομορφιάς δασικό σύμπλεγμα από τυπικά είδη της μεσογειακής χλωρίδας. (δρυοδάσος Καμαριώτη, πρινοδάσος Αηδονοχωρίου – Αστυρακίου). Τα φυσικά οικοσυστήματα σε γενικές γραμμές δεν έχουν καταστραφεί παρά τις σημαντικές σε ορισμένες περιπτώσεις αλλοιώσεις που έχουν υποστεί ορισμένα από αυτά, π.χ. η χλωρίδα λόγω της υπερβόσκησης. 

Στη Δαμάστα αξιόλογη είναι η περιοχή με τις κουκουναριές. Επίσης η περιοχή της Τυλίσου έχει ανακηρυχθεί ως τόπος ιδιαίτερου φυσικού κάλλους (ΦΕΚ 666/1970) .Οι αναδασώσεις που έχουν πραγματοποιηθεί από την Δ/νση Δασών Ηρακλείου στην περιοχή είναι : Τύλισσος 40.000 δασικά δέντρα με μικρό όμως ποσοστό επιτυχίας εξαιτίας της υπερβόσκησης και Γωνιές 100 στρέμματα. Οι παραπάνω αναδασώσεις έγιναν με μίξη κωνοφόρων και πλατύφυλλων ειδών σε δημοτικές και μη ορεινές χορτολιβαδικές εκτάσεις. 
 
Τοποθεσία Φλέγα στο Κεραμούτσι
 
Στο Δρόμο λίγο πριν το Κεραμούτσι βρίσκεται η τοποθεσία Φλέγα δίπλα στο ποτάμι υπάρχει ένας υπέροχος διαμορφωμένος χώρος ιδιαίτερου φυσικού κάλλους ιδανικός για εκδρομές.
 
 
Δρυοδάσος στον  Καμαριώτη στην περιοχή "Κρεμαστός"
 
Αμέσως μετά τον Καμαριώτη υπάρχει ο αγροτικός δρόμος, μας οδηγεί στην περιοχή "Κρεμαστός" όπου υπάρχει ένα υπέροχο Δρυοδάσος.  Το δάσος αυτό με μεγάλες δρυς καταλαμβάνει σημαντική έκταση στο βουνό Σαρακηνό. Παρουσιάζει ένα ιδιαίτερο δασικό οικοσύστημα, με χαρακτηριστική χλωρίδα και είδη της άγριας πανίδας. Η περιοχή έχει επίσης ιστορική αξία για τους περιοίκους γιατί, κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, έβρισκαν καταφύγιο οι κάτοικοι του χωριού. 
 
Το δάσος του Σαρακηνού παρουσιάζει μοναδική επιστημονική, οικολογική και αισθητική αξία στην περιφέρεια και δέχεται μεγάλο αριθμό επισκεπτών ετησίως. Ο Δήμος Τυλίσου έχει προχωρήσει στη διαμόρφωση του σε χώρο αναψυχής με παγκάκια, τραπέζια, ψησταριές κλπ που καθιστούν την παραμονή των επισκεπτών άνετη και ευχάριστη.
 
Το οροπέδιο του Στρούμπουλα στην Τύλισο
 
Με κατεύθυνση προς Δαμάστα, περίπου 500 μέτρα μετά το Βουλισμένο Αλώνι υπάρχει παράκαμψη αριστερά, που οδηγεί μετά από 1,5 χλμ. στο οροπέδιο. Το οροπέδιο του Στρούμπουλα είναι μια τεράστια επιμήκης και επίπεδη έκταση, σε υψόμετρο 500 μέτρων. Στην άκρη της είναι χτισμένο το ξωκλήσι του Αγίου Γεωργίου, που διαθέτει και πηγάδι. Πάνω από το οροπέδιο, σε μια κωνική κορυφή 798 μέτρων, δεσπόζει το εκκλησάκι του Τιμίου Σταυρού. Υπάρχει μονοπάτι που ανεβαίνει εκεί, μετά από περίπου 30 λεπτά πεζοπορίας και η ανταμοιβή είναι η πανοραμική θέα στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα. Από τον Τίμιο Σταυρό υπάρχει μονοπάτι που οδηγεί που οδηγεί στο χωριό Μάραθος. 
 
Το οροπέδιο του Εβδόμου στις Γωνιές
 
Από την πλατεία του χωριού παίρνουμε το δρόμο που ανηφορίζει αριστερά, βγαίνουμε από το χωριό και στο σημείο όπου υπάρχει ένας αναπαλαιωμένος ανεμόμυλος ακολουθούμε το αριστερά, τον τσιμεντόδρομο μέχρι τον "Αντιχτή" (Κεραίες ραντάρ) και ακολουθώντας τον χωματόδρομο στα 300 μέτρα στρίβουμε αριστερά και μετά από διαδρομή 2,4 χιλιομέτρων φτάνουμε στα οροπέδια του Εβδόμου, τον Κάτω και τον Απάνω Λάκκο. Το πιο όμορφο και πιο μεγάλο είναι ο Κάτω Λάκκος. Κάτω από ένα αιωνόβιο δένδρο υπάρχει πηγή, ενώ στην άκρη του οροπεδίου ένα παλιό πέτρινο τυροκομείο ανακαινίζεται, ώστε να χρησιμοποιηθεί ως ορειβατικό καταφύγιο. Το βουνό Έβδομος, τμήμα του Ψηλορείτη, χρησιμοποιείται ως βοσκότοπος και έχει κατά κανόνα χαμηλή βλάστηση. Οι ντόπιοι λένε ότι κάποτε ήταν γεμάτο αχλαδιές, οι οποίες από ένα σημείο και μετά αφέθηκαν στην τύχη τους και δεν υπάρχουν πια. Η επίσκεψη μας στο Οροπέδιο μας ικανοποιεί την εκδρομική διάθεση, προσφέροντας ευχάριστες πεζοπορικές διαδρομές, αλλά και εποχούμενες επισκέψεις.
 
Τοποθεσία "Χειμευτού" στη Μονή
 
Λίγο έξω από το χωριό Μονή (1,5 χλμ. νοτιοδυτικά, σε χωματόδρομο), σε μια τοποθεσία ιδιαίτερου φυσικού κάλλους βρίσκεται το ξωκλήσι του Άι-Γιώργη & Τιμίου Σταυρού "Χειμευτού". Στο προαύλιο, κάτω από τα τεράστια πλατάνια, υπάρχει πηγή με τρεχούμενο νερό και διαμορφωμένος χώρος αναψυχής για τους εκδρομείς.
 
 Βουλισμένο Αλώνι στην Τύλισο
 
Με κατεύθυνση προς Δαμάστα, 5 χλμ. μετά τη διασταύρωση για Τύλισο, δίπλα στο δρόμο και δεξιά φαίνεται το Βουλισμένο Αλώνι. Το Βουλισμένο Αλώνι είναι ένα εντυπωσιακό φυσικό μνημείο: ένας τεράστιος, βυθισμένος κρατήρας, στο βραχώδες τοπίο. Σύμφωνα με την επίσημη εκδοχή, πρόκειται περί δολίνης, που προέκυψε μετά από την κατάρρευση υπογείου σπηλαίου. Είναι ελλειψοειδής με μεγάλο άξονα 95 μ., με μικρό 90 μ. και βάθος 15-38 μέτρα. Στα πανεπιστημιακά συγγράμματα αναφέρεται ως κλασικός τύπος δολίνης, το πετρωμα του είναι μεσοζωικός ασβεστόλιθος και είναι από τις πλέον θεαματικές της Ελλάδας. Ο χώρος γύρω από το Βουλισμένο Αλώνι έχει διαμορφωθεί για τους επισκέπτες. Η πρόσβαση στο κέντρο του Αλωνιού γίνεται πανεύκολα. Από εκεί μπορεί κανείς να "τσεκάρει" την εξαιρετική ακουστική του χώρου. Ο θρύλος λέει ότι εκεί βρισκόταν ένα αλώνι κι αυτός που το είχε δούλευε ακόμη και στη γιορτή του Προφήτη Ηλία, αντί να αφιερώσει τη μέρα στη χάρη του. Αυτό έγινε κάμποσες φορές, μέχρι που ο Προφήτης τον τιμώρησε, βουλιάζοντάς του το αλώνι.... 
Με κατεύθυνση προς Δαμάστα, 5 χλμ. μετά τη διασταύρωση για Τύλισο, δίπλα στο δρόμο και δεξιά φαίνεται το Βουλισμένο Αλώνι. Το Βουλισμένο Αλώνι είναι ένα εντυπωσιακό φυσικό μνημείο: ένας τεράστιος, βυθισμένος κρατήρας, στο βραχώδες τοπίο. Σύμφωνα με την επίσημη εκδοχή, πρόκειται περί δολίνης, που προέκυψε μετά από την κατάρρευση υπογείου σπηλαίου. Είναι ελλειψοειδής με μεγάλο άξονα 95 μ., με μικρό 90 μ. και βάθος 15-38 μέτρα. Στα πανεπιστημιακά συγγράμματα αναφέρεται ως κλασικός τύπος δολίνης, το πετρωμα του είναι μεσοζωικός ασβεστόλιθος και είναι από τις πλέον θεαματικές της Ελλάδας. Ο χώρος γύρω από το Βουλισμένο Αλώνι έχει διαμορφωθεί για τους επισκέπτες. Η πρόσβαση στο κέντρο του Αλωνιού γίνεται πανεύκολα. Από εκεί μπορεί κανείς να "τσεκάρει" την εξαιρετική ακουστική του χώρου. Ο θρύλος λέει ότι εκεί βρισκόταν ένα αλώνι κι αυτός που το είχε δούλευε ακόμη και στη γιορτή του Προφήτη Ηλία, αντί να αφιερώσει τη μέρα στη χάρη του. Αυτό έγινε κάμποσες φορές, μέχρι που ο Προφήτης τον τιμώρησε, βουλιάζοντάς του το αλώνι....
 
Το ύψωμα της Κέρης
 
Με κατεύθυνση προς Δαμάστα, μετά το Βουλισμένο Αλώνι, υπάρχει παράκαμψη δεξιά (ο δρόμος είναι φραγμένος με πόρτα, που ανοίγει και κλείνει με ευθύνη του επισκέπτη). Από εκεί, το ύψωμα της Κέρης απέχει 3 χλμ., σε βατό χωματόδρομο. Το ύψωμα της Κέρης βρίσκεται σε υψόμετρο 300-320 μέτρων. Έχει τετράγωνο σχήμα και είναι μία σχεδόν επίπεδη βραχώδης επιφάνεια, (διαστάσεων 2,5 Χ 2,5 χιλιομέτρων)., που κόβεται απότομα με μια απόκρημνη ασβεστολιθική πλαγιά από τη μια μεριά και η δυτική πλευρά του υψώματος αποκόβεται από τον απέναντι βράχο με μια τεράστια σε βάθος "ρωγμή", το φαράγγι του Αλμυρού. Από την Κέρη μπορούμε να θαυμάσουμε την καταπληκτική θέα προς την πόλη του Ηρακλείου, πρόκειται για ιδανικό μέρος για mountain bike και για πεζοπορία. 
 
 
Σπήλαιο Καμηλάρη στην Τύλισο 
 
Οδηγίες πρόσβασης: Με κατεύθυνση προς Δαμάστα, 2 χλμ. μετά τη διασταύρωση για Τύλισο, σε υψόμετρο 240 μέτρων.  
 
H είσοδος είναι μεγάλη (πλάτος 10, ύψος 4,5 μέτρα). Έχει τέσσερις θολωτές αίθουσες, με εντυπωσιακό διάκοσμο από σταλακτίτες και σταλαγμίτες. Η πρώτη αίθουσα έχει πλάτος 12 και μήκος 38 μέτρα, έπειτα από απότομη κάθοδο 3,80 μέτρων οδηγούμαστε στην Β αίθουσα μήκους 21, πλάτους 19 και ύψους 15 μέτρων. Από το δυτικό τμήμα της Β αίθουσας οδηγούμαστε στην Γ αίθουσα τη μεγαλύτερη του σπηλαίου με μήκος 48 μέτρα, πλάτος 19 και ύψος  έως 15 μέτρα. Η αίθουσα Δ βρίσκεται ανατολικά της αίθουσας Β.
 
Το ρεύμα αέρος που υπάρχει, δείχνει ότι επικοινωνεί από άλλο σημείο με την επιφάνεια του εδάφους. Μέσα στο σπήλαιο έχουν βρεθεί όστρακα υπομινωικά, πρωτογεωμετρικά, γεωμετρικά και πιθανώς ρωμαϊκά, ίσως μάλιστα να ήταν τόπος λατρείας κουροτρόφου θεότητας.
 
 
 Σπήλαιο Χαϊνόσπηλιος στο Καμαράκι
 
Οδηγίες πρόσβασης: Από το δρόμο Τύλισσος-Γωνιές παράκαμψη για Καμαράκι (2 χλμ) και από την άκρη του χωριού 200 μέτρα μετά αριστερά βρίσκεται ο Χαϊνόσπηλιος ή Μαρμαρόσπηλιος στη θέση Ασφένταμος-Κεφάλι και σε ύψος 550 μέτρων.    
 
Ο Χαϊνόσπηλιος ή Μαρμαρόσπηλιος έχει τη μορφή επιμήκους γαλαρίας, με μήκος περίπου 200 μέτρα (υπήρξε κάποτε κοίτη υπόγειου ποταμού) και είναι εύκολα προσβάσιμος. Έχει μεγάλες αίθουσες με εκπληκτικούς σχηματισμούς σταλαγμιτών που σχηματίζουν στήλες που φτάνουν και τα 6 μέτρα καθώς και συμπλέγματα σταλακτιτών που κρέμονται στην οροφή σαν κρυστάλλινοι πολυέλαιοι και θεωρείται από τα σημαντικότερα της Κρήτης από άποψη φυσικού διακόσμου. Τα όστρακα της μινωικής εποχής που βρέθηκαν στο σπήλαιο μαρτυρούν τη χρήση του ως λατρευτικού χώρου κατά την αρχαιότητα.
Το όνομα Χαϊνόσπηλιος οφείλεται στο χαϊνη Γιάννη Παλμέτη  (1790 – 1834 πραγματικό επώνυμο Παντερής), από το Καμαράκι, που υπήρξε ο φοβερότερος εξολοθρευτής Τούρκων αγάδων και χρησιμοποιούσε τη σπηλιά ως κρησφύγετο (χάϊν στα Τούρκικα σημαίνει στασιαστής -  ανυπότακτος).
Σε απόσταση 28 μέτρων Νότιο Ανατολικά της εισόδου του σπηλαίου βρίσκεται δεύτερο σπήλαιο με την ονομασία "Χαμωτό Σπηλιάρι", μήκους 32, πλάτους  μέγιστο 6 μέτρα  και ύψους έως 6 μέτρα με αξιόλογο λιθωματικό διάκοσμο.
 
 
Σπήλαιο Δόξα στο Μάραθος 
 
Οδηγίες πρόσβασης: Με κατεύθυνση προς Δαμάστα, 7,5 χιλιόμετρα μετά τη διασταύρωση για Τύλισο σε υψόμετρο 490 μέτρων υπάρχει δεξιά μια ταβέρνα που λέγεται "Δόξα". Ακριβώς από κάτω βρίσκεται η είσοδος του σπηλαίου το οποίο έχει συνολικό μήκος 50 μέτρων. 
 
Έχει εντυπωσιακό διάκοσμο από σταλακτίτες και σταλαγμίτες και αίθουσες που επικοινωνούν με γαλαρίες, σχετικά εύκολα προσπελάσιμες και από έναν αρχάριο. Από την ταβέρνα που βρίσκεται πάνω από το σπήλαιο μπορείτε να προμηθευτείτε φακούς, απαραίτητο εφόδιο για την περιήγηση.
 
 
Σπήλαιο Τραπέζα στην Τύλισο 
 
 
Οδηγίες πρόσβασης: Με κατεύθυνση προς Γωνιές, στα 700 μέτρα μετά την Τύλισο, συναντάμε τη διασταύρωση για Μονή. Ακριβώς απέναντι υπάρχει ένας χωματόδρομος, ο οποίος μετά από 3,2 χλμ. οδηγεί στη σπηλιά, η οποία βρίσκεται μπροστά σε ένα πλάτωμα, αριστερά του δρόμου σε υψόμετρο 460 μετρα. 
 
Το άνοιγμα της σπηλιάς έχει ύψος 1,85 μ. και πλάτος 1,20 μ. Η αίθουσά είναι μεγάλη (15,50 μ. Χ 30 μ. με μέγιστο ύψος 7 μ.), με εντυπωσιακούς σταλακτίτες και σταλαγμίτες. Ο εισερχόμενος στο σπήλαιο αντικρίζει αμέσως μεγάλη δίδυμη επιβλητική στήλη από σταλαγμίτες που αφήνουν ανάμεσά τους λίγο ελεύθερο χώρο, απ’ όπου μετά βίας χωράει να περάσει ένας άνθρωπος καθώς και αλλά επιβλητικά σταλαγμιτικά συγκροτήματα.
 
Το σπήλαιο Τραπέζα είχε χρησιμοποιηθεί ως λατρευτικός χώρος, κάτι που πιστοποιείται από τα αναρίθμητα όστρακα που υπάρχουν στο δάπεδό του αλλά και στο πλάτωμα που βρίσκεται μπροστά από την είσοδο, τα οποία χρονολογούνται από τη μεσομινωική εποχή μέχρι την υστερομινωική. Τα σπουδαιότερα ευρήματα του σπηλαίου είναι δύο ειδώλια ανδρών σε λατρευτική στάση. 
 
Δυτικά υπάρχει άλλο ένα σπήλαιο το "Ανατολικό της Τραπέζας" που πρόκειται για μια στενή κατηφορική γαλαρία με πολύ ολισθηρό δάπεδο. Πάνω από τα σπήλαια (Κορφή Πύργου και Πέρα Κορφή) βρίσκεται ιερό μινωικής εποχής. Ιδρύθηκε μετά το 2000 π.Χ. και ανακαλύφθηκε το 1962 από τον αρχαιολόγο Σπύρο Αλεξίου.
 
 
Αρκαλόσπηλιος στο Μάραθος 
 
Οδηγίες πρόσβασης: Βρίσκεται ΝΔ της Κοινότητας Μάραθου στην τοποθεσία Αρκαλοκέφαλο.
Η είσοδος είναι πλάτους 2,10 και ύψους 1 μέτρο, το συνολικό μήκος των αιθουσών του είναι 153 μέτρα. Μέσα στο σπήλαιο έχουν βρεθεί όστρακα ρωμαϊκά, βυζαντινά και μεσαιωνικά, επίσης υπάρχουν αρκετοί σταλακτίτες και σταλαγμίτες. Κατά την τουρκοκρατία χρησίμευε σαν καταφύγιο των χριστιανών.
 
Σπήλαιο Σπηλιάρα στο Αστυράκι 
 
Οδηγίες πρόσβασης: Πίσω από την εκκλησία του Αγίου Κωνσταντίνου, στο Αστυράκι, υπάρχει ένα μονοπάτι που περνάει μέσα από τα χωράφια και οδηγεί σ’ έναν χείμαρρο. Αυτός ο χείμαρρος καταλήγει στη Σπηλιάρα, η οποία τον ρουφάει στην κυριολεξία. 
Το σπήλαιο είναι δυσπρόσιτο. Για να μπει κανείς μέσα χρειάζεται σχοινί, γιατί στο στόμιο υπάρχει απότομο κατέβασμα 2 μέτρα. Πρόκειται για ένα κλιμακωτό βάραθρο, με συνολικό μήκος γαλαριών 430 μέτρα. Μέσα υπάρχει λίμνη, απ’ ό,τι λένε Γάλλοι σπηλαιολόγοι που έχουν εξερευνήσει τη Σπηλιάρα, και θέλει εξοπλισμό για να τη διαβείς. Πρόκειται για το  δεύτερο σε μήκος σπήλαιο της επαρχίας Μαλεβιζίου. Στη Σπηλιάρα κρύβονταν οι κάτοικοι του Αστυρακίου στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν βομβάρδιζαν οι Γερμανοί.
 
 
Αρχαιολογικός Χώρος Τυλίσου
 
Τη θέση της πόλης εντόπισαν οι περιηγητές του περασμένου αιώνα Pashley και Spratt. Ο πρώτος (1937) ερχόμενος από το Μυλοπόταμο αναφέρει πώς έφτασε, με μια κουραστική κατάβαση, στην Τύλισο, όπου μολονότι δεν του ανέφεραν νομίσματα ή άλλα αρχαία, ήταν πεπεισμένος ότι πρόκειται για τη θέση της αρχαίας Τυλίσου, αφού του ανέφεραν αυτό το τοπωνύμιο. 
 
Ο Spratt είναι πιο αναλυτικός στην περιγραφή της Τυλίσου. Τοποθετεί την αρχαία πόλη στο ψηλότερο πάνω τμήμα της θέσης και εκπλήσσεται από την έκταση της, που βρισκόταν σε μια τόσο προνομιούχα και πλεονεκτική στρατηγική τοποθεσία. Την άποψη για τη σπουδαιότητα της πόλης στηρίζει τόσο στην έκταση των ερειπίων της όσο και στα νομίσματα της. Αναφέρει ότι οδηγήθηκε στο συμπέρασμα αυτό από κάποιους αρχαίους τάφους που είχαν τότε πρόσφατα συληθεί από λαθρανασκαφείς. Ακόμη οι κάτοικοι του χωριού του μίλησαν για θεμέλια τοίχων, που ήταν κατασκευασμένοι από μεγάλες πελεκητές πέτρες, που τις συναντούσαν όταν έσκαβαν ή όργωναν.
Η τύχη επιφύλαξε στον Ιωσήφ Χατζηδάκη, γιατρό και αρχαιολόγο, έναν από τους ιδρυτές της κρητικής αρχαιολογικής Υπηρεσίας και του Μουσείου Ηρακλείου, να ανασκάψει την ένδοξη Τύλισο. Ας δούμε πώς διηγείται ο ίδιος την ανακάλυψη της πόλης. "Το έτος 1906 κάτοικος τις του χωρίου, σκάπτων εις τους αγρούς της ιεράς Μονής Χαλέπας, ευρήκε τεσσάρας πελωρίους λέβητας, τους οποίους έφερεν εις το Ηράκλειον, ίνα τους πωλήση ως παλαιόν χαλκόν. Τούτους είδομεν κατά τύχην εις εργαστήριον χαλκέως και τους ηγοράσαμεν δια το Μουσείον. Εζητήσαμεν δε αμέσως άδειαν και πίστωσιν από την κρητικήν Κυβέρνησιν προς διενέργειαν ανασκαφών. Ήρχισαν αύται τον Ιούνιον του 1912 και διήρκεσαν τρεις θερινός περιόδους". 
Στη δεκαετία του 1940 ο αείμνηστος Έφορος Αρχαιοτήτων καθηγητής Νικόλαος Πλάτων ανάλαβε μεγάλης κλίμακας εργασίες συντήρησης και αποκατάστασης των μεγάρων της Τυλίσου, με τη συνεργασία του μοναδικού τότε τεχνίτη του Μουσείου Ζαχαρία Κανάκη. Σκοπός των εργασιών ήταν η στερέωση των τοίχων, των πλακόστρωτων, και των αρχιτεκτονικών μελών με τρόπο μόνιμο, με τη συμπλήρωση ορισμένων τμημάτων (πατωμάτων, παραστάδων, πολυθύρων κ.ά.) σύμφωνα με τις ασφαλείς ενδείξεις που υπήρχαν. Ακόμη επιχώσθηκαν τα διαμερίσματα που είχαν αποκαλυφθεί για στρωματογραφικές παρατηρήσεις κατά την ανασκαφή, ούτως ώστε να σχηματίζεται πλήρης εικόνα των μεγάρων κατά την εποχή της ακμής τους. Τότε έγινε και εξωραϊσμός του χώρου και του περιβόλου. Οι εργασίες έγιναν στα μέγαρα Α και Β.
Οι εργασίες αυτές συμπληρώθηκαν μετά από λίγα χρόνια το 1951-55 πάλι από τον Πλάτωνα. Στερεώθηκαν ακόμη τότε τα δάπεδα, οι παραστάδες, παράθυρα και κλιμακοστάσια του μεγάρου Β. Τότε έγιναν οι εργασίες στερέωσης και αποκατάστασης στο Μέγαρο Γ, στην πλατεία του Βωμού και στους πλακόστρωτους δρόμους δυτικά από το μέγαρο Γ. Στο μέγαρο Γ αποκαταστάθηκαν όλα τα πλακόστρωτα δάπεδα, το πολύθυρο, το τριπλό παράθυρο, οι σκάλες ανόδου στον όροφο. Ακόμη στερεώθηκε ένα πολύθυρο και μερικά αρχιτεκτονικά μέλη του νεότερου μεγάρου Γ 
 
Η στερέωση των διαδοχικών πλακόστρωτων δρόμων οδήγησε στην ανακάλυψη νέας πλακόστρωτης αυλής, δίπλα στην πλατεία του βωμού και της βόρειας στοάς από πέντε κίονες, σύγχρονης με το υστεροανακτορικό μέγαρο (1400-1200). Παρόμοια και σύγχρονη στοά υπάρχει μόνο στην Αγία Τριάδα και στον Κομμό, που στα χρόνια αυτά ήταν το ανακτορικό κέντρο και το ανακτορικό λιμάνι αντίστοιχα της νότιας Κρήτης έχοντας αντικαταστήσει τη Φαιστό στο ρόλο αυτό. Τέλος τότε εκπονήθηκαν νέα σχέδια των μεγάρων από τον Piet de Jong. 
 
Αν επιχειρούσαμε μια κατάταξη των μινωικών πόλεων και οικισμών σε κατηγορίες, με κριτήριο την ιστορία τους, την ποιότητα της αρχιτεκτονικής τους και τα ευρήματα που έγιναν σ' αυτές, στην πρώτη κατηγορία πρέπει να κατατάξουμε τις ανακτορικές μινωικές πόλεις Κνωσό, Φαιστό, Μάλια, Ζάκρο, Αγία Τριάδα, Αρχάνες και τα αστικά μινωικά κέντρα Παλαίκαστρο και Τύλισο. Ας δούμε γενικά την αρχιτεκτονική και τα ευρήματα της Τυλίσου, για να στηρίξουμε αυτήν την κατάταξη. 
Η αρχιτεκτονική των μεγάρων της Τυλίσου πλησιάζει εκείνη της Κνωσού και είναι πιο εντυπωσιακή ακόμη και από ανακτορικά κτίρια, π.χ. τα Μάλια. Τα ευρήματα της Τυλίσου είναι μοναδικά. Οι τρεις τεράστιοι χάλκινοι λέβητες (καζάνια) δεν έχουν όμοια τους σε όλον στο Αιγαίο και δηλώνουν το μεγάλο αριθμό κατοίκων στα μέγαρα, αλλά και τη δυνατότητα απόκτησης του πολύτιμου εισαγμένου υλικού, που έφτανε στην Κρήτη μόνο μέσω του οργανωμένου ανακτορικού εμπορίου. 
 
Το χάλκινο ειδώλιο της Τυλίσου είναι το μεγαλύτερο και καλύτερο στο είδος του - οι μελετητές το χαρακτηρίζουν 'εκπληκτικής τέχνης'. Οι λέβητες και τα ειδώλια μαρτυρούν ότι η Τύλισος ήταν μεγάλο κέντρο χαλκουργίας ή την ύπαρξη στην Τύλισο μια τοπικής σχολής χαλκοπλαστικής. Οι πινακίδες της ανακτορικής Α μινωικής γραφής έχουν βρεθεί μόνο σε ανάκτορα και μέγαρα. Ένα πήλινο ειδώλιο και ένα πιθάρι έχουν εγχάρακτη επιγραφή στη Γραμμική Α. Η μεγάλη επιχρισμένη δεξαμενή νερού δεν είναι συνηθισμένο εύρημα σε μινωικά μέγαρα και ανάκτορα.
Το ρυτό από οψιανό είναι επίσης σπάνιο - υπάρχει άλλο ένα από τη Ζάκρο. Οι μικρογραφικές τοιχογραφίες συναντώνται μόνο στην Κνωσό και δείχνουν την ευμάρεια και την εκλέπτυνση των κατοίκων της Τυλίσου. 
 
Η Τύλισος ήδη στην εποχή της ακμής της, που είναι τα χρόνια 1650-1450, αλλά και στην επόμενη εποχή 1450-1200, συνδέεται πολύ στενά με την Κνωσό. Αποτελεί ουσιαστικά το παράρτημα της πρωτεύουσας, ένα κέντρο από το οποίο η ανακτορική εξουσία της Κνωσού ελέγχει - μαζί με το κοντινό μέγαρο του Σκλαβοκάμπου - το στρατηγικό πέρασμα από την κεντρική στη δυτική Κρήτη, αλλά και την οικονομική δραστηριότητα στην περιοχή του Μαλεβιζίου, πεδινού και ορεινού, και ακόμη πιο πολύ τον πλούτο της Ίδης, μεγάλο πλουτοπαραγωγικό χώρο (κτηνοτροφία, ξυλεία και μαλλί). Στη διαπίστωση ότι οι δυο πόλεις είχαν στενές σχέσεις στη νεοανακτορική εποχή (1650-1450) και στην υστεροανακτορική εποχή (1450-1200) οδηγούν:
Η άριστη ποιότητα και η πολυτέλεια δομής, αλλά και η συνολική εμφάνιση των μεγάρων της Τυλίσου εξωτερικά, με τις τεράστιες πελεκητές πέτρες - μερικές έχουν και τεκτονικά σημεία - και εσωτερικά, με τις τοιχογραφίες, που μόνο με της Κνωσού μπορούν να συγκριθούν. Μάλιστα δεν είναι απίθανο τα μέγαρα της Τυλίσου να χτίστηκαν από τους ίδιους αρχιτέκτονες και οικοδόμους του ανακτόρου της πρωτεύουσας.
Η οργάνωση του εσωτερικού των μεγάρων και η διευθέτηση των διαφόρων διαμερισμάτων ανάλογα με τη λειτουργία τους μέσα στα μέγαρα Α και Γ κυρίως τα διαμερίσματα χωρίζονται με μακρούς πλακόστρωτους διαδρόμους και κλίμακες που οδηγούσαν στον όροφο. Τα κύρια διαμερίσματα είναι τα διαμερίσματα κατοικίας, οι αποθήκες και τα ιερά.
Οι μικρογραφικές τοιχογραφίες της Τυλίσου δυστυχώς σώθηκαν σε θραύσματα -13 συνολικά - έχουν καταπληκτικές ομοιότητες θεματικές, στιλιστικές και εικονογραφικές με τις κνωσιακές. Μερικές λεπτομέρειες είναι πολύ κοντινές με τις αντίστοιχες της Κνωσού, ώστε να πιστεύουμε ότι τις τοιχογραφίες της Τυλίσου ζωγράφισαν κνώσιοι ζωγράφοι, Είναι το δεύτερο σύνολο μικρογραφικών τοιχογραφιών σε όλη την Κρήτη.
Η πόλη Τύλισος είναι καταγραμμένη στον κατάλογο των πόλεων που χαράχτηκε σε πήλινες πινακίδες της Γραμμικής Β Γραφής στην υστεροανακτορική ή μυκηναϊκή περίοδο, οι οποίες υπάγονται στον άμεσο έλεγχο της πρωτεύουσας Κνωσού, όπως και άλλες πόλεις (Αμνισός κλπ.).
 
Το μέγαρο που ιδρύθηκε πάνω στα ερείπια του νεοανακτορικού μεγάρου Γ, πιθανό να είχε τον τύπο του 'μυκηναϊκού μεγάρου', όμοιο με το αντίστοιχο της Αγίας Τριάδας (που ήταν το ανακτορικό κέντρο της Μεσαράς - η Φαιστός των πινακίδων) της ιδίας εποχής. Πιθανόν ήταν έδρα τοπάρχη εξαρτημένου από τον μεγάλο ανακτά της πρωτεύουσας Κνωσού. 
Η δεξαμενή που χτίστηκε στα ανατολικά του μεγάρου της ύστερης 'μυκηναϊκής' φάσης και σε επαφή με αυτό, χρησιμοποιήθηκε για κάποια μορφή λατρείας, αφού σ' αυτήν βρέθηκαν πήλινα ειδώλια και ένα πήλινο κεφάλι βοδιού, αλλά όχι πολλά όστρακα αγγείων. Ανάλογες λατρευτικές πράξεις εκτελούνταν στο ιερό πηγής, στην 'Τυκτή Κρήνη', στον Ξενώνα (Καραβάν Σεράι) Κνωσού, της ίδιας εποχής. 
 
Ύστερα από την κατάρρευση της ανακτορικής εξουσίας στα μεγάλα κέντρα μετά το 1200, στην Τύλισο - όπως και στην Κνωσό - συνέχισε να υπάρχει ένας σημαντικός οικισμός, του οποίου οι κάτοικοι δεν χρειάστηκε να μετακινηθούν σε ασφαλέστερη θέση ή σε θέση καταφύγιο, όπως έγινε σε άλλα μεγάλα κέντρα.
 
Οι τάφοι της Τυλίσου που έχουν κατά καιρούς ανασκαφτεί ανήκουν κυρίως στην τελευταία περίοδο ακμής 1400-1200 π.Χ. Οι τάφοι ανήκουν στον τύπο των θαλαμωτών και περιέχουν πήλινες ζωγραφισμένες κιβωτιόσχημες σαρκοφάγους, πήλινα αγγεία (κύπελλα, πρόχοι, λοπάδα, πυξίδιο, ποτήρι) και άλλα κτερίσματα όπως κοσμήματα, σφραγίδες κλπ
 
Το Μέγαρο Α 
 
Tο μέγαρο Α ανασκάφτηκε πρώτο στη σειρά από τα τρία μέγαρα της Τυλίσου. Ο ανασκαφέας το ονόμασε αρχικά ανάκτορο γιατί πολλά από τα ευρήματα έμοιαζαν "ανακτορικά". Καλύπτει το κεντρικό τμήμα του ανασκαμμένου αρχαιολογικού χώρου. Ήταν διώροφο, όπως δείχνουν οι σκάλες, και έχει 24 δωμάτια και άλλους χώρους. Οι διαστάσεις του είναι 35x18 μέτρα δηλαδή έχει εμβαδόν περίπου 630 τ.μ. 
 
Το μέγαρο Α είναι κτισμένο με λαξευτούς πωρόλιθους, έχει πλακόστρωτους χώρους και σώζει σε πολλά σημεία των τοίχων τις θέσεις όπου ήταν τα ξύλινα δομικά στοιχεία των τοίχων.
 
Η είσοδος του βρίσκεται στη μέση της ανατολικής πλευράς. Ο επισκέπτης πρέπει να περπατήσει γύρω από τα ερείπια για να μπει στο μέγαρο από την είσοδο του. Συνήθως μπαίνει από το δυτικό τμήμα, όπου υπάρχουν ανοίγματα. Η είσοδος είναι ένα τρίθυρο με δύο πεσσούς, και οδηγεί σε μια ευρύχωρη αίθουσα με ένα κίονα στη μέση, που χρησίμευσε ως αποθήκη. Μέσα σ' αυτήν βρέθηκε ένας χάλκινος πέλεκυς και φύλλα χρυσού. Από το πρόπυλο μπορεί κανείς να δει το εσωτερικό του νότιου τμήματος μέσα από ένα παράθυρο.
 
Απέναντι από την είσοδο μια πόρτα, με ένα παράθυρο δίπλα της, οδηγεί μέσα από ένα στενό διάδρομο στη βόρεια σκάλα που οδηγούσε στον όροφο. Δίπλα στην είσοδο αυτή βρέθηκε ένας λύχνος από στεατίτη.
 
Στα βόρεια βρίσκονται οι αποθήκες με τους πίθους που σώθηκαν στη θέση τους. Στο κέντρο των δύο αποθηκών βρίσκονται οι τετράγωνοι στύλοι, που στήριζαν την οροφή. Πάνω από τις αποθήκες, στον όροφο, υπήρχαν μεγάλες αίθουσες συγκεντρώσεων ή και συμποσίων με κίονες. Το νότιο τμήμα του μεγάρου είναι πιο περίπλοκο και πιο ενδιαφέρον. Εδώ υπήρχε το πολύθυρο μέγαρο, ο κεντρικός αρχιτεκτονικός πυρήνας των μινωικών ανακτόρων και άλλων μεγάλων οικοδομημάτων, που αποτελείται από ένα φωταγωγό στα δυτικά, μια στοά σε σχήμα Γ με κίονες και πλακόστρωτο δάπεδο καθώς και την κεντρική αίθουσα με πολύθυρα και πλακόστρωτο δάπεδο. 
Γύρω από το πολύθυρο μέγαρο υπάρχουν όλα τα άλλα διαμερίσματα. Μια υπόστυλη κρύπτη με ένα κίονα και πλακόστρωτο πάτωμα, μέσα στην οποία βρέθηκαν πίθοι, πήλινα αγγεία, χάλκινοι πελέκεις και άλλα αφιερώματα. Ένα από τα πιο σπουδαία ευρήματα αυτής και ίσως όλης της ανασκαφής της Τυλίσου ήταν το χάλκινο χυτό ειδώλιο λατρευτή. Το δωμάτιο 11 ήταν ένα άδυτο καθαρμών με έξι σκαλοπάτια που οδηγούν χαμηλότερα. Σημαντικά ευρήματα περιείχε και η αποθήκη, επίσης πλακόστρωτη, η οποία περιλάμβανες τρεις μεγάλους χάλκινους λέβητες, που είναι κατασκευασμένοι από φύλλα χαλκού με περτσίνια, ένα ακόμη μοναδικό εύρημα της Τυλίσου. Στην ίδια αίθουσα βρέθηκαν οι ενεπίγραφες εγχάρακτες πινακίδες σε Γραμμικό Α σύστημα, ένα χάλκινο τάλαντο και πήλινα σφραγίσματα.
 
Το Μέγαρο Β 
 
Το Μέγαρο Β έχει λιγότερο εντυπωσιακή εμφάνιση στη διάταξη των χώρων στο εσωτερικό. Οι εξωτερικοί τοίχοι είναι χτισμένοι με πελεκητούς πωρόλιθους. Το σχήμα του είναι ορθογώνιο και ήταν επίσης διώροφο. Η λειτουργία του ήταν πιθανόν αποθηκευτική στο ισόγειο και ίσως συμπληρωματική του Μεγάρου Α. Από τα ευρήματα του τα πιο αξιοσημείωτα ήταν οι πίθοι, τα πήλινα αγγεία (πυξίδα, χύτρες, πρόχοι, σκύφοι και κύπελλα), μια τράπεζα προσφορών από στεατίτη και θραύσματα τοιχογραφιών, από τα δωμάτια του πάνω ορόφου.
 
Το Μέγαρο Γ 
 
Στη θέση του Μεγάρου Γ, βόρεια από το Μέγαρο Α υπήρξαν δυο διαδοχικά οικοδομήματα. Το πρώτο ανήκει μαζί με τα Μέγαρα Α και Β στην εποχή των νέων ανακτόρων. Το δεύτερο ιδρύθηκε στην τελευταία ανακτορική εποχή (14ο και 13ο αι. π.Χ.) ένα μέτρο ψηλότερα από τα ερείπια του νεοανακτορικού. 
 
Το νεοανακτορικό Μέγαρο Γ καταχώστηκε μετά την καταστροφή του στα 1450 π.Χ., περίπου μέχρι το ύψος της οροφής του ισογείου του. Έχει διατηρηθεί σε καλή κατάσταση. Είναι μικρότερο (έκταση περίπου 350 τ.μ.) από το Μέγαρο Α και το σχέδιο του λιγότερο ενδιαφέρον. Το σχέδιο του είναι ακανόνιστο και τα διάφορα συγκροτήματα των δωματίων του δημιουργούν πτέρυγες που εξέχουν στα βόρεια και στα δυτικά. Η είσοδος του είναι στα ανατολικά. Με ένα σύστημα τεσσάρων διαδρόμων επικοινωνούν τα συγκροτήματα δωματίων του ισογείου. 
 
Νότια από την είσοδο είναι ο τομέας του ιερού, με μια υπόστυλη κρύπτη. Το συγκρότημα των αποθηκών βρίσκεται στη δυτική πλευρά. Τα διαμερίσματα κατοικίας βρίσκονται στο βορειοδυτικό τμήμα του Μεγάρου. Οι επικοινωνίες με τον άνω όροφο γίνονταν με τρία κλιμακοστάσια. Εντυπωσιακά είναι τα παράθυρα στο δωμάτιο 14. Το δωμάτιο 12 ήταν ένα άδυτο καθαρμών. Ενδιαφέροντα ευρήματα από το Μέγαρο Γ ήταν οι πίθοι στις αποθήκες, τα θραύσματα τοιχογραφιών στο δωμάτιο 7 (είχαν πέσει από τον όροφο) και πολλά πήλινα αγγεία. 
 
Από το νεότερο Μέγαρο Γ σώθηκαν λίγα λείψανα. δύο βάσεις κιόνων, κατώφλια και παραστάδες, ένας λίθινος αγωγός, μια λίθινη μικρή δεξαμενή και μια μεγάλη κυκλική κτιστή δεξαμενή με σκάλα καθόδου, στη ΒΑ. γωνία του παλιού μεγάρου. Σύγχρονη με το νεότερο μέγαρο είναι η στοά με τέσσερις κίονες που ανασκάφτηκε στα βόρεια του.
 
ΩΡΑΡΙΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΩΡΑ ΜΕΡΕΣ ΑΡΓΙΕΣ
Απρίλιος-Οκτώβριος 08:30 - 14:30 Δευτέρα - Κυριακή -
Νοέμβριος - Μάρτιος 08:30 - 14:30 Τρίτη - Κυριακή Δευτέρα
Τηλέφωνο Αρχαιολογικού Χώρου: 2810-831498
 
 
 

Leave a comment

Make sure you enter the (*) required information where indicated. HTML code is not allowed.